كد مقاله: mus010

 اوپوس یک کلمه لاتین می باشد که معنای - کار- را می دهد که معمولا برای کارهای هنری از این کلمه استفاده می شود. جمع اوپوس - اپرا - میشود که در موسیقی خود یک شاخه و سبک محسوب میشود. اما از منظر تاریخی می بینیم در حدود قرن 17 میلادی بسیاری از آهنگسازان همچون بتهوون آثار موسیقیایی خود را بر اساس شماره گذاری بصورت اپوس دسته بندی نموده اند. که به صورت مختصر آنرا به صورت "Op" مینویسند و جمع آن "Opp" میباشد.

اما در حدود قرن 18 بسیاری از ناشران بودند که برای چاپ مجموعه آثار یک آهنگساز بصورت گروهی آنرا تقسیم بندی مینمودند؛ شماره اپوس که معمولا در دسته های 3 - 6 و یا دوازده تایی بود و این تقسیم بندی بیشتر بر حسب تاریخ ساخت اثر توسط آهنگساز بود (و یا در صورت ناشناخته بودن وی هنگام کشف آن آثار)

در نتیجه آثاری که در آن دوره به چاپ نرسیدند، فاقد شماره گذاری بصورت اوپوس بودند که این شماره گذاری برای محققین در زمینه موسیقی بسیار مفید و کار آمد میباشد و راهنمای خوبی برای شناخت آثار موسیقی و زمان ساخت قطعات و غیره میباشد اما این نوع شماره گذاری مشکلاتی را نیز برای خود دارد.

یکی از شایعترین مشکلات وجود قطعاتی معین اما با اختلاف در شماره اپوس ها میباشد که علت این امر این بود: گاهی دو ناشر با هم و یا در مقاطع مختلف آن اثر را به چاپ میرساندند که هر یک بر اساس شیوه کار خود آنها را شماره گذاری مینمودند.

همین امر سر منشا اختلافات بسیاری در میان موسیقی شناسان میباشد. بعنوان مثال بسیاری از شماره اوپوسهای آثار موزار و باخ بقدری از طرف انتشارات مختلف شماره گذاری شده اند که امروزه این شماره گذاری ها را بی ارزش و فاقد اعتبار میدانند و قادر به شناخت اپوس صحیح بر روی این مجموعه ها نمیتوان شد.

یکی از بهترین مثالهایی که دارای تعدد در شماره گذاری بصورت اپوس می باشد، کوارتت های زهی هایدن است. همانطور که گفته شد در ابتدا آهنگسازان بودند که خود آثار خود را بر اساس اپوس شماره گذاری می نمودند و یکی از روشهای مورد قبول این بود که در برخی آثار تکی خود شماره اوپوس های مجوعه قبلی خود را نیز به این آثار تسری می دادند که این بیشتر در قطعات کوتاه به چشم می آید و در زمانهای بعد ناشران این کار را به عهده گرفتند اما بتدریج رابطه میان شماره گذاری اپوس و انتشاراتیها از بین رفت ( البته، تا حدود سال 1900 که باز بسیاری از آهنگسازان خودشان شماره اوپوس قطعات را انتخاب می نمودند و مهم نبود تا آنها به مرحله چاپ برسد).

اما امروزه شماره اوپوس ها روش خوبی است برای محققان تا سیر تاریخی قطعات و تحولات مربوط به زندگی آهنگساز پی ببرند هرچند همیشه قابل اعتماد نیستند.

به عنوان مثال بتهوون خود آثارش را با شماره اپوس مربوطه اش انتخاب می کرد و حتی در برخی از آثاری که برای انتشاراتی هاي مختلف می فرستاد، گاهی اوپوس آنرا از قلم می انداخت و بخاطر همین بسیاری از آثارش تا زمان مرگش با عنوانwithout an opus number  - بدون شماره اوپوس - منتشر شد.

اما بعد از سالها بتهون برخی از آثار ابتدائیش را با شماره اپوسهای بالایی منتشر نمود و یا بعد از مرگ او برخی از آثار وی را شماره اوپوس گذاری نمودند. این مثال نشان می دهد که نباید اتکاء چندانی از نظر سیر تاریخی قطعات بر حسب شماره اپوس داشت.

در آثاری که بعد از مرگ نویسنده شماره اپوس گذاری می شد عنوان Op. posth که اختصارposthumous opus  را می نهادند البته نه در تمامی مواقع. در این زمینه می توان به آثار فلیکس مندلسون اشاره نمود که بعد از مرگ وی وراث او شماره اپوس های وی را بر آثارش قرار دادند. برای مثال در دوران زندگی و حیات مندلسون سه سمفونی منتشر نمود شماره 1-2-3 با شماره اوپوس های 11 - 52 - 56 اما در بین سمفونی های شماره 1 و 2 وی دو سمفونی دیگر با نامهای  Italian و Reformation را ساخت که از انتشار آن صرفنظر کرد اما بعد از مرگش، بعنوان سمفونی 4 و 5 و شماره اوپوس های 90 و107  به چاپ رسید!

اما در حال حاضر نیز موسیقیدانان معاصر به شماره گذاری به صورت اپوس بر آثارشان علاقه نشان می دهند. بعنوان مثال آهنگسازانی مانند بلا بارتوک و سزار فرانک در ابتدا قطعات خود را بصورت اوپوس شماره گذاری می نمودند اما بعد از مدت کوتاهی آنرا متوقف کردند. در هر حال اشخاص مانند پل هیندمیت و کارل نیلسن علاقه مند به این سیستم بودند و یا آهنگساز بزرگ پرکوفیف که به نوعی آن را وظیفه خود میدانست.

یکی از سرگرمی ها و نکات جالب این آهنگساز این بود که وی قبل از این که اثری را خلق کند آنرا شماره گذاری می نمود! و بعد از مرگش برخی از آثارش بصور ناقص اوپوس گذاری شده بودند و یا اوپوس هایی بدون وجود قطعه! و حتی گاهی وی دو شماره اپوس متفاوت بر روی یک کار می گذاشت و آن هنگامی بود که اثری را دوباره بازنگری می نمود. مانند: سمفونی شماره 4 که دارای دارای شماره اوپوسهای 47 و 112 می باشد و یا سونات پیانو شماره 5 وی که دارای دو شماره اوپوس 38 و 135 بود.

بخاطر مشکلانی که استفاده از شماره اوپوس برای ساختن قطعات بالأخص آثار آهنگسازان دوره باروک تا کلاسیک وجود دارد بسیاری از موسیقی شناسان و محققان برای دسته بندی این آثار از روش های دیگری مانند شیوه آهنگسازی در زمانهای مختلف و در طی حیات هنری آهنگساز و سایر موارد مشابه استفاده می نمایند.

en.wikipedia.org